| Ahşabın Mirası |
 |
Ahşap bir yapı, neredeyse sonsuza kadar veya en azından yüzlerce yıl ona ihtiyacımız olduğundan çok daha uzun süre ayakta kalabilmektedir. Ahşabın çürümeye ve yangına karşı nasıl korunacağı bilindikten sonra, günümüzün ahşap yapıları daha çok uzun yıllar varlıklarını sürdüreceklerdir.
Ahşap yapıların, taş yapılar kadar eski bir tarihsel geçmişi olmamasına karşın; hala ayakta durmayı başaran çok eski ahşap yapılar vardır. Tarihi medeniyetin başlangıcına dek uzanan ahşap, Avrupa’ da yaygın bir yapı malzemesi olarak kullanılmaktaydı. Ancak bu antik binaların büyük kısmı yangın ve çürüme sebebiyle çoktan yok olmuş veya başka nedenlerle yıkılmıştır. Ahşap inşaatların ilk dönemlerinde, birincil yapısal parçaların doğrudan toprak zemine konumlandırılması zamanla çürümeye sebep oluyordu. |
1100’lü yıllarla birlikte inşaatlarda taş temel destekleri kullanılmaya başlandı, bundan dolayı; hala ayakta kalmayı başaran çok eski yapıların tarihi bu yıllara dek dayanır.
Avrupa’daki en ünlü eski ahşap karkas yapılar, Norveç’ in hala ayakta olan ahşap kiliseleridir. Bu kiliselerden yüzlercesi 12. ve 13. yüzyılda inşa edilmiştir, ancak bugün geriye yalnızca 25–30 tane örnek kalmıştır. Bu kiliselerin dış cephe kaplamaları tipik tarzlarına sadık kalınarak yenilenmiş olup, yapısal ahşap malzemeleri hala orijinaldir. |
|
Sogn og Fjordane Eyaletindeki Urnes Ahşap Kilisesi (1150) Norveç’ deki en eski ahşap yapıdır. Kaynak Fotoğraf
|
Ahşap malzemenin bolluğu ve ilk yerleşimcilerin ahşap ustalığında ileri olmaları Kuzey Amerika’ da ahşabın yaygın olarak kullanılmasını sağlamıştır. Günümüzde ahşap, küçük yapılar için kullanılan en önemli yapısal malzeme olma özelliğini hala korumaktadır. Amerika’ da yaşayan en eski ahşap karkas evlerin tarihi 1600’lerin başına kadar uzanmaktadır. New England Bölgesin’deki yaklaşık 80 ahşap karkas ev bu dönemden kalmadır.Fairbanks Evi (1636) Dedham, Massachusetts, ABD, Kuzey Amerika’ daki en eski ahşap karkas evdir. Bu ev, Jonathan - Grace Fairebanke için inşa edilmiş ve yirminci yüzyılın başlarına kadar yedi nesil tarafından da kullanılmıştır. Evin sahibi hala Fairbanks Ailesidir. Ev bu günlerde müze olarak kullanılmaktadır. Kaynak Fotoğraf Kuzey Amerika Ahşap Karkas yapılarının pek çoğu 18. yüzyıldan beri varlıklarını sürdürmektedir. |
| Sıcak ve rutubetli hava koşullarının ahşabın yapısına zarar verdiği çetin iklim şartlarına rağmen; Louisiana’ da halen 1700’lerin ilk yarısından kalma, ilk Fransız yerleşimcilere ait ahşap karkas ev örnekleri bulmak mümkündür. Ve tabii ki 1800’lerden ve 1900’lerin başından kalma ve hala kullanılmakta olan sayısız ahşap karkas bina mevcuttur. |
 |
Parlange Çiftlik Evi (1750), Pointe Coupée Parish, Louisiana, ABD, Markiz Vincent de Ternant tarafından inşa edilmiş ve Parlange Ailesi’nin torunlarına ait kalmıştır. Bu büyük çiftlik evi ‘bousilliage’ olarak adlandırılan balçık, yosun ve geyik kılı karışımı kullanılarak inşa edilmiştir ve el yapımı tuğla ile örülmüş zemin üzerine servi ağacından kaplama yapılmıştır. Kaynak Fotoğraf
Ahşabın yaygın olarak kullanıldığı Japonya, eski başkent Nara’ da yer alan ve dünyanın en eski ahşap yapısı olan Budist Tapınağına ev sahipliği yapmaktadır. |
Evin yapımında (dikmelerinde) kullanılan bir çeşit Japon selvisi olan hinokilerden birinin 594 yılında kesilmiş olduğu bilgisinden yola çıkılarak; Horyu-ji Tapınağı’nın 18.yüzyılın başlarında veya daha öncesinde (711) inşa edildiği sanılmaktadır.
Binanın düzenli bakım ve tamir görmesi yaşam süresinin uzamasına büyük katkı sağlamıştır. Japonya’ da daha pek çok ayakta kalmış tarihi ahşap karkas yapı vardır. |
|
Horyu-ji Tapınağı, Nara
|
Modern yapıların genellikle çok fazla uzun ömürlü olmalarını beklemeyiz. Tipik bir Kuzey Amerika evinin yaşam süresi 100 yıldan fazla değildir(ortalama daha düşüktür), bununla beraber konut olarak kullanılmayan yapılar en fazla 50 yıl içinde yıkılmaktadırlar. Yaşam süresiyle ilgili bu beklentiler için ‘ahşap’ en uygun malzemedir.
Kaynak:
Ahşap Mimarisi: Avrupa’ da ve Kuzey Amerika’ da Ahşap Karkas Yapı Tarihi ve Tekniği. Hans Jrgen Hansen, Ed., Faber and Faber, Londra, 1971.
|