Ahşap karkas yapılar ile ilgili internette, gazetelerde, dergilerde yazılan yazılarda konferanslarda yapılan konuşmalarda geleneksel ahşap yapılar kaynak alınarak yapılıyor. Bu elimizde yeni teknolojilerle yapılmış ahşap karkas yapılar hakkında pek fazla bilgi olmadığını gösteriyor. Geleneksel ahşap karkas yapıların en yenisinin elli sene öncesinden kalan olduğunu varsayarsak yazılanların ve konuşulanların bu temel bilgiler üstünde yoğunlaştığını görebiliriz. Elli sene öncesinde son ahşap karkas yapıyı yaptığımız yıllarda Amerika ahşap karkas yapı sistemini hızla geliştirmeye başlamıştı bile. O yıllarda Amerika’da çatı makaslarını birbirine ahşap ile bağlama metodu yerini çivili metal bağlantı plakalarına bırakıyor, ahşap karkas yapı statik hesaplarını yapmak için bilgisayar programları geliştiriliyordu.
Amerika'daki ahşap karkas yapı sistemi, bizim ata mirasımız olan ahşap karkas yapı sistemini unuttuğumuz yıllardan bugüne kadar inanılmaz bir gelişme göstererek, yapı endüstrisi olarak iki milyona yaklaşan çalışanı ve elli milyar dolarlık çalışan gelirleriyle Amerika’daki sektörlerin içersinde ilk on’un içinde yerini korumaya devam etmektedir.
Ülke ve İnsan Çıkarları Ön Planda Olursa
Konuyu biraz daha geriye dönerek incelersek o zaman Amerika'da da yeni ahşap karkas yapı teknolojilerinin olmadığı zamanlarda ahşap karkas yapıların bizim eski yapı tarzlarına benzer şekillerde yapılmış olduğunu göreceğiz. Demek ki, ahşap karkas yapılar bizim ülkemizde olduğu gibi bir kenara itilip unutulabilirdi.
Amerika’da çok ciddi çimento, betonarme ve çelik endüstrisi olduğunu biliyoruz. Amerikalılar da isteseydi betonarme konutlar hız verebilirler, ahşap karkas yapıları unutabilirlerdi. İstemediler. Çünkü ahşabın ülke ekonomisine, insan sağlığına, insan hayatına, çevre, hava ve gürültü kirliliğine, ülke enerji giderlerine faydalı olacağı biliniyordu. Ülke ve insan çıkarları için faydalı olduğu araştırılarak ve yaşanarak görülmüştü. Beton, Amerika'da yapıların temellerinde, yol yapımında, havaalanı, köprü, baraj inşaatlarında kullanılır. Yüksek katlı yapılar ise genellikle ağır çelik konstrüksiyonla yapılır.
Ahşap ustası kalmadı bahanesine sığınmak bugünkü teknolojileri, uygulamaları bilmemek anlamına gelir.Ülkemizde olduğu gibi, Amerika'da da eski sistem ahşap karkas yapılarda doğa şartlarına karşı koymada zayıf noktalar olduğu, bu zayıf noktalardan dolayı yıkılmalar gerçekleştiği gözlemlenmiştir. Buradan yola çıkılarak ahşap karkas yapı sistemlerini geliştirmek için çalışmalar, araştırmalar yapılmağa başlanmış ve ahşap karkas yapılar günümüz güvenli sistemlerine ulaşıncaya kadar yeni yapım teknikleri, yeni yapı malzemeleri, yeni teknolojiler geliştirilmiştir. Gelişme devam etmektedir.
Ülkemizde eski sistem ahşap karkas yapıları yapan ustalar vardı. Adeta babadan oğula geçen bu gelenek betonarmeyle gelişen inşaat sektöründe yitirilip gitti. Yerlerine yetişenler olmayınca, ahşap karkas yapı zanaatı unutuldu. Günümüzde yeni teknoloji ile yapılan ahşap karkas yapılar tamamen bilgisayarlarla statik mühendisliği yapılmış, kalite kontrollü fabrika ortamında imal edilebilmektedir. Duvar panelleri, döşeme kirişleri ve çatı makaslarının şantiyede kolayca montajı yapılıp ahşap karkas yapının ortaya çıkartılmasından dolayı ahşabı işleyebilen, el hüneri olan ahşap ustasına gerek kalmamıştır. Bugünkü teknolojik ahşap karkas yapıların montaj detayları dahi bilgisayar programından çıkmaktadır.
Klasik sistem ve yeni sistem duvar panelleri arasındaki farklar büyüktür;
Geleneksel ahşap karkas yapılarda dış duvarlar ahşap dikmeler arasında dolgu malzemesi olarak yerine göre tuğla, taş, kerpiç, ağaç yongası doldurularak bitirilirdi. Başka bir uygulamayla ahşap çıtalar binanın dış yüzünden dikmelere çakılır ve bu şekilde açık olarak bırakılır, tüm tabiat şartlarına göğüs germesi beklenirdi. Ahşabı koruyan uygulamaların eksikliği, ahşabın direk olarak suya, dış etkenlere açık bırakılması sonucunda ahşapta çürümeler oluşmaktaydı. Buna bağlı olarak da yapının doğa şartlarına dayanım gücü zayıflamaktaydı. Bu tip duvar sistemlerindeki baslıca sorunlardan biri kullanılan dolgu malzemesinin çok ağır olması, ısı ve ses yalıtım değerlerinin de çok düşük olmasıydı. Geleneksel ahşap karkas yapılarda kestane, gürgen, meşe gibi sert ağaçlar kullanılırken yeni sistem ahşap karkas yapı sisteminde sarıçam, ladin, köknar gibi yumuşak ağaçlar tercih edilmektedir. Geleneksel yapı tekniğinde zanaatkârların kişisel becerileriyle kesim zamanından biçilmesine kadar olan süreçleri kontrol eden bir sistem mevcuttu. Sert ağaçlar zamana ve doğa şartlarına karşı koyabilecek niteliklerinden dolayı geçme sisteme en uygun türdeki ağaçlar olarak kabul ediliyorlardı. Oysa günümüzde yeni sistem ahşap karkas yapı sisteminde yumuşak ağaçlar işlenebilme kolaylığı, hafifliği ve çivili metal bağlantı parçaların işleyebilmesi için tercih edilmektedir. Biz bunları yapısal ahşap olarak adlandırıyoruz.
Amerikan Teknolojisiyle yapılan duvar panellerinin dikme araları boşlukları ısı ve ses yalıtım değerleri bilinen cam yünü, taş yünü veya poliüretan gibi malzemeler ile doldurulup dış yüzeyinde de kontrplak veya ahşap yonga levhalar sık aralıklarla çivilenip deprem perde duvarı oluşturacak şekilde yapılmaktadır. Duvar panellerini klasik duvarlarla karşılaştırınca daha hafif ve daha yüksek ses-ısı yalıtımlı olduğunu görüyoruz. Duvar panellerinde dış duvarlarda kontraplak veya ahşap yonga levhalar üstüne nem kesici mebran uygulanmaktadır. Dış cephe kaplaması olarak sıva, taş, yalı baskısı, ahşap lambri, mermer, granit gibi akla gelebilecek her türlü malzemeyi uygulama imkânı bulunmaktadır. İç duvar yüzeyleri ise genellikle yanmaz alçı plakalarla kaplanmakla beraber, ahşap lambri, duvar kâğıdı, seramik gibi çok çeşitli uygulamalara da imkân vermektedir.
Duvar Panellerinin Temele Bağlanması;
Geleneksel ahşap karkas yapılarda duvarlar direk olarak temele çivileme yöntemi ile bağlanırdı. Ahşap dikmeler zeminle olan temasında suyla ve rutubetle çok sık karşılaştığından zamanla çürür, yapının taşıma gücü azalırdı. Bundan dolayı geleneksel ahşap karkas yapılarda alt kat zayıf kattır, dış etkenlerden daha fazla zarar görmekteydi. Yeni sistem ahşap karkas yapılarda duvar panelleri temele, ürünlerinin taşıma kapasiteleri belirlenmiş çelik ankarajlarla bulonlu olarak sabitlenir.
Tüm ankarajlar, statik programlara uygun kuvvetleri taşıyacak şekilde monte edilir.Bir başka uygulama olarak ta, temel betonu dökülürken demir donatılara sabitlenen çelik lamalarla yapılmaktadır. Yastık tabir edilen ve duvar panellerinin altına konularak çelik lamalarla temele sabitlenen emprenyeli özel ahşaplar kullanılmaktadır. Yastıklar duvar panellerini adeta tüm olumsuz şartlardan koruyan bir zırh gibi görev yaparlar. Böylece alt yastıkta çürüme tamamen önlenir. Kat aralarında duvar panelleri geleneksel ahşap karkas yapılarda yine sadece çivileme ile yapılmaktaydı. Temelde yapılan çivi bağlantısı gibi kat aralarında da yetersiz kalmaktaydı. Yeni sistem ahşap karkas yapılarda ankarajlar aynı temelde olduğu gibi statik programların öngördüğü kuvvetleri taşıyacak şekilde kat aralarında da yapılmaktadır. Günümüzde bu sistemle Amerika, Avrupa, İngiltere'de altı katlı ahşap yapılar yapılabilmektedir.
Döşeme Kirişleri:
Geleneksel ahşap karkas yapılarda döşeme kirişleri masif ahşaptan değişik ebatlarda ve aks aralıklarıyla konulmaktaydı. Kirişler duvar panellerine çivi ile sabitlenmekteydi. Mekanik tesisat boruları geçirmek için kirişler hesaplanmadan kesilmekte böylece kritik bölgeler yaratılmaktaydı.
Yeni sistem ahşap karkas yapılarda döşeme kirişleri yapının önemli bir öğesi olarak tasarlanırlar. Düğüm noktalarında özel yazılım programlarıyla çivili metal bağlantı plakaları kullanılarak üretilirler. Döşeme kirişlerinde tüm mekanik tesisat borularının geçebileceği boşluklar bırakılır. Böylece döşeme kirişlerinin statik değerlerini bozmadan, hiçbir parçayı kesmeden, delmeden tüm tesisatı rahatça döşeme olanağı sağlanır.
Döşeme kirişleri duvar panellerine çelik ankarajlarla sabitlenir. Çok katlı yapılarda alt kat duvar paneli döşeme kirişi ve üst kat duvar paneli hepsi bir arada yekpare bir metal bağlantı parçasıyla sabitlenirler. Böylelikle tüm kaygı yaratabilecek yüklere karşı mukavim bağlantı sağlanmış olur. Yeni sistem ahşap karkas yapılarda kirişler özel yazılıp programlarının öngördüğü aks aralıklarında tasarlanırlar ve üretilirler. Döşeme kirişlerinde, kirişin içinden geçirilen devamlı ahşap elemanlarla tüm sistem dış duvardan dış duvara sabitlenerek bir diyafram oluşturulur. Döşeme kirişleri arasına uygulanan ısı ve ses yalıtımı, kat aralarında oluşan ısı kayıplarının ve ses yalıtımının en iyi şekilde uygulamasına olanak sağlar. Çatı makasları ve döşeme kirişleri arasına uygulanan ısı ve ses yalıtımı yapıyı konforlu ve enerji tasarruflu çevreci bir konuta çevirir.
Çatı Makasları Ahşap Karkas Yapı Sisteminin En Önemli Öğesidir.
Bir yapıyı tasarlarken temele binecek yükleri hesaplayabilmek ve temeli bu yüklere göre projelendirmek gerekir. Temele binecek yükleri tahmini olarak alıp temeli buna göre daha kalın imal etmek her zaman kullanılan bir yöntem olsa da inşaat maliyetlerini etkileyen bir faktör olarak karşımıza çıkar. Bunun için de yapıyı çatıdan başlayarak tasarlamak gereklidir. Günümüzün ahşap karkas statik yazılımları tüm bu faktörleri hesaplayabilecek şekilde programlanmıştır. Çatı kaplama malzemesi ne olursa olsun ahşap karkas çatı makaslarını o yüklere göre tasarlayan, makas aks aralarını otomatik oluşturan bu yazılımlar sayesinde ile çatılar geleneksel sistemlere göre daha hafif olarak tasarlanırlar.
Yeni sistemle üretilen ahşap karkas çatı makasları düğüm noktalarında çivili metal bağlantı plakaları ile son derece yüksek kuvvetlere direnç gösteren bir şekilde üretilirler. Kullanılan çivili metal bağlantı plakaları statik hesapları yapılmış olarak tüm dünyada kullanımı kabul edilmiş olan ve standartları olan ürünlerdir. Çivili metal bağlantı plakalarının taşıma kapasiteleri geleneksel sistemdeki çivileme yöntemlerinden çok daha yüksektir. Geleneksel sistemindeki çatı makasları ve mertekler birbirlerine çivileme yöntemi ile sabitlendiğinden taşıma kapasiteleri yeterli olamadığı gibi statik hesaplarını da yapmak çok zor ve karmaşıktır.
Yeni sistem ahşap karkas yapılarda duvar panelleri, döşeme kirişleri ve çatı makasları taşıma kapasiteleri, belirli ankaraj ve metal bağlantı parçalarıyla yapılmaktadır. Yeni sistemlerde ahşap karkas çatı makasları kontraplak veya ahşap yonga levhalar ile kaplanmaktadır. Kontraplağın veya ahşap yonga levhanın üzerine buhar dengeleyici mebranlar uygulanmaktadır. Çatı boşluğunda ısı farklarından dolayı yoğuşan su buharının bu yöntemle tahliyesi mümkün olmaktadır. Böylelikle ahşap karkas çatı makasları ve kullanılan diğer tüm yapısal ahşaplar nem ve rutubetten korunarak yıllarca sorunsuz kullanılabilmektedir.
Çatı Makasları ve döşeme kirişlerinin içindeki boşluklar tüm mekanik ve elektrik tesisatı donanımları ve boruları için bir geçiş koridoru, galeri oluştururlar. Çatı makasları ve döşeme kirişleri arasındaki boşluklardan geçirilen yapısal ahşap elemanlarla tüm sistem dış duvardan dış duvara sabitlenir, bir diyafram oluşturulur.
|